Publiczne toalety – wzór czystości i dostępności
Toalety w przestrzeni publicznej w Japonii są nie tylko darmowe, ale i szeroko dostępne. Można je znaleźć w parkach, przy stacjach komunikacji miejskiej, w restauracjach, a nawet w niewielkich zaułkach miejskich. Zawsze czyste, zadbane, wyposażone w papier toaletowy i środki do higieny osobistej.
Standardem są elektroniczne toalety typu washlet, pozwalające na komfortowe i higieniczne użytkowanie – z funkcją podgrzewania deski, a także mycia, czy suszenia. Co ważne, tego typu urządzenia nie są luksusem zarezerwowanym dla hoteli i drogich restauracji – spotyka się je powszechnie w toaletach publicznych.
Zanim jednak wejdziemy do środka, już przy wejściu widnieje czytelna mapa układu wnętrza toalety. Taki schemat, z warstwą wizualną oraz dotykową, pokazuje rozmieszczenie kabin, umywalek, przewijaków czy stref dla osób niepełnosprawnych. Dzięki temu osoby niewidome lub słabowidzące mogą wcześniej zaplanować poruszanie się po wnętrzu.
W toaletach często znajdują się poręcze ułatwiające siadanie i wstawanie osobom z ograniczoną sprawnością ruchową. Spotkamy je nie tylko w specjalnych, przestronnych pomieszczeniach dla użytkowników wózków, ale także w mniejszych kabinach na stacjach czy lotniskach. Dodatkowym elementem higienicznym są papierowe nakładki na deskę lub środki do jej dezynfekcji.
Trzeba jednak uczciwie przyznać, że nie każde miejsce w Japonii jest w pełni dostępne. W małych kawiarniach, gdzie przestrzeń jest mocno ograniczona, można natknąć się na wąskie drzwi do toalety czy schody utrudniające dostęp. Wynika to zwykle z adaptacji bardzo starych budynków i związanych z tym ograniczeń konstrukcyjnych, np. niemożności powiększenia otworów w murze.
Miasto wielopoziomowe
Japońskie metropolie, takie jak Tokio czy Osaka, rozwijają się pionowo, a nie poziomo. Metro biegnie pod ziemią, nad nim ciągną się wiadukty i estakady. Oznacza to, że w przestrzeni miejskiej spotykamy liczne różnice wysokości do pokonania.
Choć winda jest standardowym elementem wyposażenia przestrzeni publicznych, czasem trzeba na nią chwilę poczekać. Jednak w kontekście ogromnej gęstości zaludnienia Tokio – porównywalnej z całym terytorium Polski – taki układ komunikacji pionowej jest konieczny. Nie jest to więc wada, lecz kompromis, a dla bardziej sprawnych osób pozostają schody, często również schody ruchome.
Ścieżki dotykowe – precyzja w praktyce
Jednym z elementów, które najbardziej rzucają się w oczy, są ścieżki dotykowe dla osób niewidomych. Spotyka się je bardzo często – nie tylko na peronach metra i w jego okolicach, ale także na chodnikach, na terenach sportu i rekreacji, w parkach, w centrach handlowych.
Co ważne, w Japonii projektuje się je zgodnie ze sztuką: kiedy pojawia się przeszkoda lub zmiana kierunku, panele ostrzegawcze ustawione są prostopadle do kierunku ruchu, a nie pod kątem. Nawet jeśli dość nieestetycznie układają się w „ząbkowane” linie na skręcie, ich ułożenie zapewnia poprawne przekazywanie informacji osobie niewidomej. To kontrastuje z niektórymi realizacjami w Polsce, gdzie dla uzyskania równej estetycznej linii (lub z braku wiedzy?) panele ostrzegawcze układa się pod skosem – niestety wbrew logice poruszania się z białą laską.
Dostępność przestrzeni na Expo
Podczas dużych wydarzeń, jak np. Expo 2025 w Osace, również dba się o dostępność. Przykładowo:
– przy pawilonach i w ciągach komunikacji zapewnione są ścieżki dotykowe,
– kabiny wyposażone są w poręcze kontrastujące ze ścianą (często stalowe z drewnianymi lub laminowanymi elementami, by były przyjemniejsze w dotyku i odbiorze),
– w łazienkach znajdują się dodatkowe niższe umywalki dla dzieci oraz siedziska w kabinach, pozwalające bezpiecznie posadzić niemowlę na czas korzystania przez rodzica z toalety,
– podczas pokazów przewidziano miejsca dla osób na wózkach, a przy zakupie biletów istnieje możliwość rezerwacji miejsc dla osób z niepełnosprawnościami.
Małe gesty w przestrzeni codziennej
Nawet w przestrzeni miejskiej widać praktyczne podejście do potrzeb seniorów. Sygnalizacja świetlna pozwala pieszym spokojnie przejść przez szerokie przejścia – zielone światło zaczyna migać odpowiednio wcześnie, aby nie trzeba było się spieszyć, a czas przejścia wystarcza, by pokonać nie jedno, ale dwa pasy ruchu.
W transporcie publicznym Japonii zawsze wydzielone są miejsca dla osób z niepełnosprawnościami, a wydzielone strefy są szanowane i respektowane społecznie.
W hotelach bywa różnie – w tych przeznaczonych dla młodszych lub bardziej sprawnych osób zdarzają się stopnie prowadzące do łazienki lub bardzo wąskie przejścia między meblami. Jednak w standardowym pokoju hotelowym nieprzeznaczonym dla osób z niepełnosprawnościami, zdarzyło nam się trafić na poręcze w WC i pod prysznicem. Dla podróżujących seniorów taki gest może znacznie ułatwić codzienne funkcjonowanie.
Japonia – lekcja pokory i praktycznego podejścia
Nie można zapominać, że Japonia jest krajem o ogromnym zagęszczeniu ludności i ograniczonej powierzchni. W wielu miastach, gdzie przestrzeń jest cenna, wciąż spotykamy małe wnętrza i wąskie drzwi. Mimo to, osoby starsze funkcjonują w przestrzeni miejskiej sprawnie – wielu japońskich seniorów jest szczupłych, aktywnych i samodzielnych. Dlatego często drobne udogodnienia – jak poręcze czy dostępność publicznych toalet – wydają się wystarczające.
Japońskie miasta pokazują, że architektura przyjazna seniorom nie musi być spektakularna. Wystarczy, że jest przemyślana i konsekwentnie realizowana.
