Mediolan a idea 15-minutowego miasta
W ujęciu Carlosa Moreno, profesora Sorbony, istotą jest dostępność piesza do funkcji pozwalających na zaspokojenie codziennych spraw (praca, zakupy, wypoczynek) w krótkim czasie. W książce „15 minutowe miasto. Jak uratować czas i planetę” Mediolan wskazano jako przykład miasta, które wykazało się szczególną kreatywnością, opierając postpandemiczną transformację na wielofunkcyjności i bliskości położenia funkcji w okolicy domów, policentryczności oraz zaangażowaniu mediolańczyków w proces. Miasto uwzględniło bowiem partycypację społeczną, od konsultacji po platformy współtworzenia.
Dla starzejącego się społeczeństwa strategia odbudowy po pandemii, oparta na wzmacnianiu funkcjonowania dzielnic i ograniczeniu konieczności pokonywania długich dystansów, przynosi konkretne korzyści: mniej dojazdów i stania w korkach, więcej korzystnych dla zdrowia spacerów, większą aktywność w pobliżu miejsca zamieszkania, więcej okazji do kontaktu z ludźmi oraz wyższe poczucie bezpieczeństwa w przestrzeni publicznej.
Różne inicjatywy podnoszące jakość życia, w tym również seniorów, obejmują m.in. program „Mediolan bliskości” –powiększanie istotnych placów (szczególnie na przedmieściach) i wyposażanie ich w małą architekturę oraz Piazze Aperte – uspokajanie ruchu na rzecz pieszych, szybkie niskobudżetowe interwencje przed trwałymi przebudowami oraz przekształcanie lokalnych placów i ulic w przestrzenie życia publicznego, z czynnym udziałem mieszkańców.
Udaną realizacją jest rewitalizacja Piazza Dergano, dawniej pustego asfaltowego placu z parkującymi samochodami, który został przekształcony w przestrzeń wielopokoleniową, chętnie uczęszczaną przez dzieci i seniorów. Sukces tego projektu przyczynił się do powstania wspomnianego wcześniej programu Piazza Aperte, angażującego mieszkańców do wypracowywania pomysłów na transformację kolejnych przestrzeni, które mają zachęcać do spędzania czasu na dworze. Warto nadmienić, że kluczowym aspektem jest podkreślenie lokalnej tożsamości i unikalności każdego rewitalizowanego placu.
W obliczu wyzwań związanych z miejskimi wyspami ciepła, ważne jest zapewnienie pieszym cienia. W przestrzeni miejskiej powinny licznie pojawiać się zadaszenia, podcienie, czy arkady.
Arkady
W Mediolanie arkady pojawiają się punktowo (m.in. okolice Piazza del Duomo, Galleria Vittorio Emanuele II, wybrane pierzeje XIX/XX w.). Nie są tak powszechne jak w Bolonii, ale tam, gdzie są, wyraźnie poprawiają komfort. W upalny dzień zapewniają ochronę przed słońcem, w deszczowy chronią przed zmoknięciem. Dodatkowo porządkują ruch pieszy. Kolumnada wyznacza czytelną linię prowadzącą, a ponadto jasno odgranicza strefę pieszą i jezdnię, co ma jednocześnie wpływ na poczucie bezpieczeństwa.
Załamania, narożniki i zakończenia arkad mają silny wyraz formalny. Sygnalizują zmianę miejsca, akcentują węzły komunikacyjne lub pełnią funkcję bram, które otwierają się na nowe przestrzenie. Kontrast cienia pod arkadą względem światła poza nią może ułatwiać orientację osobom słabowidzącym. Dzięki osłonie przed warunkami pogodowymi, arkady sprzyjają krótkim przystankom i odpoczynkowi w trakcie dłuższej trasy pieszej. Ramują też widoki, wskazując, gdzie warto skierować wzrok.
W nowej zabudowie arkady pojawiają się zbyt rzadko. Przydałyby się również w Polsce, gdzie coraz częściej występują silne upały i ulewy. To przemyślane rozwiązanie architektoniczne pozwala w końcu przebywać na zewnątrz bez konieczności wchodzenia do lokali, zapewniając cień i osłonę przed deszczem — co ma znaczenie dla osób z ograniczonym budżetem, w tym części z seniorów.
Bosco Verticale i sąsiedztwo
Znajdujące się w Porta Nuova dwa wieżowce mieszkalne o wysokości 76 m i 110 m to słynne Bosco Verticale projektu Stefano Boeri. Fasady zdobią około 800 drzew, 4 500 krzewów i 15 000 pozostałych roślin (Wallpaper City Guide, Milan, Phaidon). Projekt odpowiada na wyzwania, z którymi mierzą się miasta, takie jak urbanizacja, czy zła jakość powietrza. Ten tzw. „las wertykalny” daje ekwiwalent około hektara listowia. Utrzymanie tak spektakularnej zieleni wymagało stworzenia specjalnej konstrukcji i wprowadzenia systemu nawadniania wykorzystującego recyklingowaną szarą wodę. Energię zapewniają panele fotowoltaiczne.
Choć wieże przyciągają wzrok zielenią na elewacjach, równie ważne jest ich otoczenie na poziomie ulicy: Piazza Gae Aulenti z aktywnymi parterami, czy Park Biblioteca degli Alberi (BAM) z gęstą siatką alejek, rozłożystymi trawnikami, elementami wodnymi, wybiegiem dla psów, strefą fitness, placem zabaw, łąką kwietną oraz przestrzenią wydarzeń. W bliskiej odległości znajdują się ławki, zacienione miejsca, woda, usługi — wszystko, co sprawia, że codzienny spacer „po sąsiedzku” jest przyjemny i pozbawiony barier. Zróżnicowana, obfita zieleń obniża odczuwalną temperaturę i poprawia samopoczucie, co ma znaczenie dla osób starszych, wrażliwych na upał i dłuższy wysiłek.
Podsumowanie
Strategia odbudowy Mediolanu, ośrodka wzornictwa, sztuki i mody, a zarazem jednego z najsilniej doświadczonych pandemią miast, realizowana jest w duchu lokalności. W mieście zaobserwować można trafne rozwiązania projektowe, zarówno już istniejące, jak i wdrażane, którymi warto się zainspirować.
- Dostępność do funkcji w dystansie pieszym to praktyczna miara jakości codzienności seniora — im bliżej do celu, tym łatwiej pozostać samodzielnym.
- Arkady poprawiają komfort przemieszczania się pieszo przez cały rok, zapewniając cień, miejsce na odpoczynek i bezpieczeństwo. Warto częściej stosować je w nowych inwestycjach, także w Polsce.
- Aktywny parter i dedykowane pieszym place naturalnie podtrzymują życie sąsiedzkie, a zieleń i mała architektura zwiększają dostępność przestrzeni, w tym dla osób starszych.
Z takich elementów składa się miasto, w którym dobrze się starzeć… i po prostu dobrze żyć.