Znaczenie takich realizacji należy rozpatrywać nie tylko przez pryzmat dostępności infrastruktury, lecz również w kontekście współczesnych badań nad wpływem środowiska zbudowanego na zdrowie i dobrostan człowieka. W ostatnich latach dynamicznie rozwija się nurt badań określany mianem Blue Space Research, analizujący oddziaływanie środowisk związanych z wodą – mórz, jezior, rzek czy terenów przybrzeżnych – na zdrowie fizyczne i psychiczne użytkowników. Wyniki licznych badań wskazują, że kontakt z wodą sprzyja redukcji stresu, poprawie samopoczucia, zwiększeniu aktywności fizycznej oraz wzmacnianiu integracji społecznej. Korzyści te mają szczególne znaczenie dla osób starszych, osób z niepełnosprawnościami oraz osób doświadczających ograniczeń funkcjonalnych.
Plaże w San Benedetto del Tronto
Interesującym przykładem realizacji idei projektowania bez barier jest włoskie miasto San Benedetto del Tronto, położone nad Adriatykiem. Funkcjonują tam dwie plaże o wysokim standardzie dostępności, które pokazują, że inkluzywne projektowanie przestrzeni rekreacyjnych może być zarówno funkcjonalne, estetyczne, jak i ekonomicznie uzasadnione [film].
Pierwsza z plaż, zlokalizowana przy promenadzie Europa, została wyposażona w szereg rozwiązań umożliwiających samodzielne korzystanie z przestrzeni przez osoby o różnych potrzebach. Znajdują się tam dostępne przebieralnie, toalety, pomieszczenia do przechowywania sprzętu oraz utwardzone ciągi komunikacyjne prowadzące od promenady aż do strefy wypoczynku. Szczególną uwagę zwraca betonowa ścieżka umożliwiająca poruszanie się wózkiem inwalidzkim po terenie plaży oraz specjalna ścieżka prowadząca dla osób niewidomych. Dostęp do samego morza zapewnia centralny pomost, po którym można poruszać się wózkiem.
Druga plaża, położona w Porto d’Ascoli, wykorzystuje rozwiązania modułowe. Ruchomy pomost łączy zagospodarowaną część plaży z linią brzegową, a w pobliżu znajdują się zacienione miejsca odpoczynku, toalety i prysznice dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
Specjalistyczne wyposażenie
Na obu plażach użytkownicy mogą bezpłatnie korzystać ze specjalistycznego wyposażenia wspomagającego mobilność i rekreację. Dostępne są wózki plażowe umożliwiające poruszanie się po piasku, krzesła kąpielowe typu JOB, leżaki typu maxi oraz siedziska SOFAO. Szczególnie interesujące są wózki umożliwiające wejście do wody i korzystanie z kąpieli morskiej. Dzięki zastosowaniu systemu czterech pływaków stabilizujących użytkownik może bezpiecznie utrzymywać się na powierzchni wody, doświadczając pełnego kontaktu z morzem. Takie rozwiązania pokazują różnicę pomiędzy formalnym zapewnieniem dostępności a rzeczywistym umożliwieniem uczestnictwa w aktywnościach rekreacyjnych.
Warto zwrócić uwagę, że zastosowane rozwiązania nie ograniczają się wyłącznie do zapewnienia formalnej dostępności. Ich celem jest stworzenie warunków do pełnego uczestnictwa w wypoczynku. Różnica pomiędzy możliwością dotarcia na plażę a możliwością rzeczywistego korzystania z kąpieli morskiej jest zasadnicza. Projektowanie uniwersalne zakłada bowiem nie tylko eliminację barier architektonicznych, ale również tworzenie przestrzeni umożliwiających równoprawne doświadczenie miejsca.
Croce Rossa Italiana
W realizację i funkcjonowanie dostępnych plaż w San Benedetto del Tronto zaangażowana jest organizacja Croce Rossa Italiana (Włoski Czerwony Krzyż), wspierająca działania związane z bezpieczeństwem, pomocą osobom z niepełnosprawnościami oraz promocją dostępności przestrzeni publicznych. Przykład San Benedetto del Tronto pokazuje także, jak ważne jest kompleksowe myślenie o dostępności. Skuteczne rozwiązania powstają wówczas, gdy infrastruktura komunikacyjna, wyposażenie techniczne, oznakowanie, usługi i organizacja przestrzeni tworzą spójny system. Sama rampa czy utwardzona ścieżka nie gwarantują jeszcze dostępności, jeśli użytkownik nie ma możliwości skorzystania z toalety, przebieralni lub bezpiecznego wejścia do wody.
Źródło: https://www.rivieraoggi.it/wp-content/uploads/2022/07/IMG_9381-Large.jpeg
Podsumowanie
Z perspektywy architektów i urbanistów szczególnie istotne jest traktowanie dostępności jako integralnego elementu procesu projektowego, a nie dodatkowego wyposażenia wprowadzanego na końcu inwestycji. Plaże w San Benedetto del Tronto stanowią przykład realizacji zgodnej z zasadami projektowania uniwersalnego, w którym potrzeby użytkowników zostały uwzględnione już na etapie planowania przestrzeni.
W obliczu starzenia się społeczeństw europejskich oraz rosnącej liczby osób z czasowymi i trwałymi ograniczeniami mobilności, znaczenie takich rozwiązań będzie stale wzrastać. Dotyczy to nie tylko osób z niepełnosprawnościami, ale również seniorów, rodzin z małymi dziećmi, osób po urazach czy użytkowników wymagających dodatkowego wsparcia. Projektowanie bez barier przestaje być specjalistycznym obszarem działań, stając się jednym z podstawowych wyznaczników jakości przestrzeni publicznej.
Sierpień 2026