Członkostwo w sieci zobowiązuje do oceny i monitorowania miast pod względem przyjazności dla osób starszych, a także współpracy z seniorami mającej na celu stworzenie odpowiedniego środowiska do życia. Zrzeszone w sieci miasta i społeczności dzielą się osiągnięciami, doświadczeniami, a także wyciągniętymi wnioskami z innymi członkami sieci.
Od kilku lat w Londynie prowadzone są europejskie i lokalne projekty badawcze oraz działania polityczne, które mają przekładać się na konkretne rozwiązania przyjazne seniorom. Przykładowo, Greater London Authority (GLA), zdecentralizowany organ zarządzający, składający się z burmistrza i Zgromadzenia Londyńskiego, realizuje plan działania mający na celu uczynienie Londynu przyjaznym osobom starszym. Priorytety i działania mające poprawiać szeroko rozumianą dostępność miasta dla osób starszych, były konsultowane ze starszymi mieszkańcami.
Ponadto miasto jest ważnym ośrodkiem akademickim w tej dziedzinie. W Royal College of Art w 1991 powstał program DesignAge, w ramach którego prowadzone były interdyscyplinarne badania nad projektowaniem dla starzejącej się populacji. Analizowano potrzeby projektowe związane ze starzeniem się i inkluzywnym designem oraz ich wpływ na praktykę urbanistyczną i przemysłową.
Londyn często pojawia się w rozmowach z ekspertami i literaturze jako przykład miasta podejmującego wyzwanie starzenia się społeczeństwa w projektowaniu przestrzeni. W kolejnych częściach tego tekstu przyjrzymy się, jak ta ogólna strategia i ramy polityczne przekładają się na konkretne rozwiązania obserwowane w przestrzeni.
Czytelność informacji
Jednym z atutów londyńskiej przestrzeni publicznej jest czytelność informacji. Oznaczenia prowadzące do schodów, wind czy wyjść są zazwyczaj jednoznaczne i dobrze widoczne, co znacząco ogranicza niepewność w poruszaniu się. Z wiekiem pogarsza się wzrok, spada tolerancja na nadmiar bodźców i chaos informacyjny. Jasny przekaz, bez konieczności domyślania się, czy dana trasa jest dostępna, realnie wspiera samodzielność użytkowników i zmniejsza stres związany z poruszaniem się po mieście. Przykładowo, w budynkach można zobaczyć ekrany sugerujące, gdzie zlokalizowana się winda, a w mieście na trasie, która prowadzi tylko do schodów, w odpowiednim miejscu, wyprzedzająco, znajduje się znak, ostrzegający, że należy skręcić w bok, jeśli schody są dla nas barierą.
Innym aspektem czytelności jest kształt budynków. Forma poszczególnych części obiektu powinna być dobrze dopasowana do funkcji. Przykładowo, zaprojektowanie mocno wysuniętego z fasady budynku zadaszenia, będzie słusznie sugerować, że pod nim znajduje się główne wejście.
Wreszcie, czytelność dotyczy także wnętrz. W katedrze św. Pawła, istniejącym i zabytkowym budynku, konieczne było wprowadzenie podnośnika. Warto zwrócić uwagę na jego kolor, który wpisuje się stylistycznie w zastaną przestrzeń, a jednocześnie kontrastuje z tłem, więc jest łatwy do zauważenia z dużej odległości.
Kontrastowe oznaczenia
Szkło jest materiałem, który w przestrzeni publicznej często sprawia problemy. Jego transparentność bywa myląca i niebezpieczna, szczególnie dla osób z osłabionym wzrokiem. Kontrastowe oznaczenia, np. delikatne paski na dwóch wysokościach, zastosowane na szklanych powierzchniach, nie są dekoracją, tylko elementem bezpieczeństwa. W Londynie można zauważyć podobne rozwiązania stosowane na parterach szklanych wieżowców. Dzięki temu ryzyko kolizji ze szklaną fasadą znacząco się zmniejsza. W przypadku the Shard, za przeszkleniami ustawione są różne elementy aranżacji, więc tak subtelne oznaczenie może być wystarczające. Natomiast tak drobne białe paski nie będą idealnie widoczne, jeśli wnętrze będzie jasne, dlatego każdorazowo trzeba dobrać je do kontekstu.
Miejsca do krótkiego odpoczynku
Ławki i przysiadki, szczególnie przy przystankach autobusowych i wzdłuż głównych ciągów pieszych, bywają traktowane jako element dodatkowego komfortu. W praktyce często decydują jednak o tym, czy dana osoba w ogóle zdecyduje się wyjść z domu. Możliwość krótkiego odpoczynku pozwala zachować ciągłość poruszania się po mieście. Bez takich punktów nawet niewielkie odległości mogą stać się barierą. Dostępność przestrzeni publicznej to nie tylko brak schodów czy progów, ale także możliwość zatrzymania się wtedy, gdy jest to potrzebne. Przysiadki zajmują mniejszą powierzchnię, nie ograniczając mocno chodnika, a wysokość siedziska nie wymusza siadania, co często jest problemem dla osoby starszej.
Hotelowy pokój dostępny w teorii i praktyce
Przestrzenie określane jako dostępne bardzo często spełniają wymagania formalne, ale nie zawsze dobrze funkcjonują w codziennym użytkowaniu. Przykładem może być hotelowy pokój i łazienka zaprojektowane zgodnie z normami, a jednocześnie sprawiające trudności w praktyce.
W łazience zapewniono wystarczającą przestrzeń manewrową przy misce ustępowej, ale umywalka jest położona bardzo nisko, przez co osoba na wózku może się pod nią nie zmieścić. Dodatkowo, pochwyty, kolumna prysznicowa, czy dozowniki są chromowane, więc mogą nie spełniać wymagań dotyczących kontrastu. Krzesełko na ścianie jest stabilne, ale zajmuje dużo przestrzeni i jest mało estetyczne, a przez to stygmatyzujące.
Podsumowanie
Starzenie się społeczeństwa nie jest wyzwaniem przyszłości, lecz rzeczywistością, z którą miasta mierzą się już dziś. To, jak projektowana jest codzienna przestrzeń, ma bezpośredni wpływ na poziom samodzielności i komfortu życia mieszkańców w kolejnych latach.
Dostępność w Londynie nie sprowadza się do pojedynczych, widowiskowych rozwiązań. Znacznie częściej decydują o niej drobne elementy codziennej przestrzeni: czytelne oznaczenia, kontrasty, miejsca krótkiego odpoczynku czy sposób zaprojektowania przejść, wnętrz i detali architektonicznych.
Luty 2026