Włoskie lotniska od lat rozwijają rozwiązanie, które odpowiada na ten problem w sposób interesujący również z punktu widzenia architektury. To Sala Amica – specjalnie zaprojektowana przestrzeń oczekiwania i punkt organizacji pomocy dla pasażerów z ograniczoną mobilnością (PRM – Passengers with Reduced Mobility) oraz osób z niepełnosprawnościami. Nie jest to po prostu „poczekalnia dla osób na wózkach”. Kategoria PRM obejmuje bardzo różne potrzeby. Z sali mogą korzystać osoby poruszające się na wózkach, osoby niewidome i słabowidzące, osoby głuche i niedosłyszące, osoby z ograniczoną sprawnością ruchową, osoby potrzebujące pomocy ze względu na niepełnosprawność poznawczą czy osoby starsze. W praktyce oznacza to konieczność projektowania dla bardzo zróżnicowanego użytkownika.
Geneza tego rozwiązania, czyli skąd wzięła się Sala Amica?
Rozwój systemu Sala Amica należy wiązać z szerszą zmianą podejścia do dostępności transportu lotniczego we Włoszech i w Europie i rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2006, dotyczącym praw osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujących drogą lotniczą. Natomiast Włoski model poszedł jednak dalej niż samo zapewnienie fizycznego transportu pasażera z punktu A do punktu B. W wielu portach lotniczych stworzono wyodrębnione przestrzenie, w których pasażer ze specjalnymi potrzebami może uzyskać wsparcie. Nazwa Sala Amica, czyli dosłownie „przyjazna sala”, stała się określeniem stosowanym przez wielu włoskich operatorów lotnisk.
Źródło: Lotnisko Cagliari. Fot. A. Gawlak.
Z perspektywy architekta szczególnie interesujące jest to, że Sala Amica nie funkcjonuje jako pojedyncze pomieszczenie oderwane od reszty terminala. Jest elementem całego systemu dostępności. Pasażer może rozpocząć korzystanie z pomocy już przy parkingu, w punkcie przywoławczym, przy wejściu do terminala albo w samej Sala Amica. Następnie personel może towarzyszyć mu podczas odprawy, kontroli bezpieczeństwa, dojścia do gate’u, a w razie potrzeby również podczas wejścia do samolotu. W tym procesie wykorzystywane są m.in. wózki, specjalistyczne wózki do poruszania się po pokładzie samolotu oraz urządzenia typu ambulift, umożliwiające bezpieczne wejście na pokład osobom, które nie mogą korzystać ze schodów.
Oznacza to, że dostępność lotniska nie jest projektowana jako pojedynczy „udostępniony element”. Tworzy ciąg doświadczeń, w którym kolejne przestrzenie, urządzenia, informacje i działania personelu ze sobą współpracują.
Lokalizacja sali jest szczególnie istotna. Stosuje się różne rozwiązania, ale najczęściej tworzą one więcej niż jeden punkt – zazwyczaj przed kontrolą bezpieczeństwa oraz po jej przejściu, w strefie odlotów.
Dobrym przykładem jest Aeroporto di Napoli-Capodichino, gdzie funkcjonują dwie Sale Amica: jedna w strefie check-in, przed kontrolą bezpieczeństwa, druga w strefie gate’ów, już po kontroli. Dzięki temu pasażer może korzystać z przestrzeni zarówno na początku swojej podróży przez terminal, jak i podczas oczekiwania na wejście do samolotu. Podobne rozwiązanie zastosowano w Turin Airport. Lotnisko posiada Salę Amica w hali odlotów oraz drugą w strefie boardingowej. Ta druga, uruchomiona w grudniu 2024 r., pozwala pasażerom i ich osobom towarzyszącym pozostać w specjalnie przygotowanej przestrzeni aż do momentu wejścia na pokład.
W Mediolanie na lotnisku Linate również znajdują się dwie Sale Amica – przy wejściach do hali odlotów oraz w strefie boardingowej. Lotnisko wyposażyło je m.in. w specjalne siedziska, stanowiska pracy dostępne również dla osób na wózkach oraz Quiet Room, czyli pomieszczenie pozwalające ograniczyć liczbę bodźców. Podobnie na drugim mediolańskim lotnisku Malpensa, gdzie stworzono kilka takich sal.
Szczególnie interesujący z punktu widzenia projektowania jest przykład Mediolanu. W Sala Amica na lotnisku Linate znajduje się Quiet Room, czyli przestrzeń o ograniczonej liczbie bodźców, wyposażona w możliwość regulacji intensywności oświetlenia. To rozwiązanie pokazuje zmianę sposobu myślenia o dostępności. Dostępność nie oznacza już wyłącznie tego, czy osoba na wózku może przejechać przez drzwi. Obejmuje również komfort sensoryczny i poznawczy.
Jak wygląda Sala Amica?
Nie ma jednego obowiązującego „modelu architektonicznego” Sala Amica. Poszczególne porty lotnicze dostosowują przestrzenie do układu swoich terminali. Można jednak wskazać powtarzające się elementy. Podstawą jest komfortowa przestrzeń oczekiwania, dostępna dla osób korzystających z wózków oraz osób towarzyszących. Ważna jest odpowiednia liczba i różnorodność miejsc siedzących, możliwość swobodnego manewrowania wózkiem, czytelna informacja oraz łatwy dostęp do personelu.
W zależności od lotniska wyposażenie obejmuje również dostępne toalety, monitory informacji lotniskowej, punkty ładowania telefonów, automaty z napojami i przekąskami, stanowiska obsługi, systemy wspomagające osoby z niedosłuchem, np. pętle indukcyjne, odpowiednio zaprojektowane oświetlenie, przestrzenie wyciszenia, dodatkowe wyposażenie wspierające osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
Sala Amica jest interesującym przykładem zmiany, jaka dokonuje się we współczesnym projektowaniu dostępności. A dostępność ta nie musi wyglądać jak specjalne rozwiązanie. Sala Amica może być przestrzenią estetyczną, komfortową i współczesną. Staje się więc swego rodzaju laboratorium projektowania uniwersalnego: w jednym miejscu spotykają się potrzeby związane z mobilnością, orientacją, percepcją, komunikacją, bezpieczeństwem i komfortem psychicznym.
Właśnie dlatego Sala Amica jest ciekawa, nie tylko jako włoskie rozwiązanie dla lotnisk. Jest przykładem projektowania architektury wokół człowieka i jego doświadczenia, a nie wyłącznie wokół parametrów technicznych.
Źródło: Sala Amica na lotnisku Cagliari. Fot. A. Gawlak.
Październik 2026